Γ. Χ. Ώντεν. Έκλαιγε γοερά από έρωτα όπως εγώ κι εσύ

W.H.AUDEN

Γ. Χ. Ώντεν, Πένθιμο μπλουζ, μτφ. Ερρίκος Σοφράς, εκδ. Κίχλη

Από τους τρεις ποιητές που δεσπόζουν στην αγγλική ποίηση κατά το πρώτο ήμισυ του εικοστού αιώνα, τον Γ. Μπ. Γέιτς, τον Τ. Σ. Έλιοτ και τον Γ. Χ. Ώντεν (εκ των οποίων, ας το σημειώσουμε, ο πρώτος ήταν Ιρλανδός, ο δεύτερος γεννημένος Αμερικανός και ο τρίτος από την ηλικία των τριάντα δύο του χρόνων μόνιμα εγκατεστημένος στην Αμερική), από τους τρεις, λοιπόν, αυτούς ο Ώντεν είναι ο λιγότερο μεταφρασμένος στη γλώσσα μας. Οι ποιητές μας, οι καθ’ ύλην δηλαδή αρμόδιοι, έχουν κατά καιρούς δοκιμάσει να μεταφέρουν τους στίχους του στα ελληνικά, ο Γιώργος Σεφέρης, ο Ζήσιμος Λορεντζάτος, ο Χάρης Βλαβιανός και ο Γιώργος Κοροπούλης δειγματοληπτικά εξ όσων γνωρίζω, ο Κλείτος Κύρου και ο Αντώνης Δεκαβάλλες πιο συστηματικά, αλλά και πάλι η ποίησή του δεν είναι όσο γνωστή θα έπρεπε δεδομένης της αξίας του ποιητή.

Η αλήθεια είναι πως ο Ώντεν είναι ένας δύσκολος ποιητής, γεγονός που ενδεχομένως αποθαρρύνει τον επίδοξο μεταφραστή του. Όχι τόσο λόγω της σκοτεινότητας των ποιημάτων του – αυτή είναι μια, αμφισβητούμενη έτσι κι αλλιώς, δυσκολία που την αντιμετωπίζουν πάντως, συνήθως, οι συγκαιρινοί τού ποιητή και όχι οι μεταγενέστεροι. Ο Ώντεν όμως είναι ένας ποιητής ο οποίος με κάθε νέο ποίημα που έγραφε έθετε εξαρχής το ζήτημα της μορφής. Αν και έχει γράψει εξαιρετικά ποιήματα σε ελεύθερο στίχο, αγαπούσε και δοκιμαζόταν, και πειραματιζόταν, κυρίως στις αυστηρές μορφές. “Ο ποιητής που γράφει σε ελεύθερο στίχο”, διαβάζουμε σ’ ένα δοκίμιό του, “μοιάζει με τον Ροβινσώνα Κρούσο στο ερημικό νησί του. Πρέπει να κάνει τα πάντα μόνος του: το μαγείρεμα, το πλύσιμο και το μαντάρισμα. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, αυτή η ανδρική ανεξαρτησία παράγει στίχους πρωτότυπους και εντυπωσιακούς. Συνηθέστερα όμως, το αποτέλεσμα είναι άθλιο – βρώμικα σεντόνια στο άστρωτο κρεβάτι και άδεια μπουκάλια στο ασκούπιστο πάτωμα”.

Ο Ερρίκος Σοφράς, μεταφραστής απαιτητικών ποιητικών κειμένων, της Έμιλι Ντίκινσον, του Σαρλ Μπωντλαίρ, του Σάντρο Πέννα, δοκιμάζεται τώρα και στην ποίηση του Γ. Χ. Ώντεν: στον τόμο με τον τίτλο “Πένθιμο μπλουζ”, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κίχλη, περιέχονται μεταφρασμένα δώδεκα ποιήματα του Άγγλου ποιητή, καθώς επίσης και γενικός πρόλογος, σχόλια του μεταφραστή για κάθε ποίημα ξεχωριστά, το αγγλικό πρωτότυπο κείμενο των ποιημάτων και παράρτημα με σχολιασμένες φωτογραφίες του Ώντεν. Δεν είναι πάντως η πρώτη φορά που δημοσιεύει Σοφράς μεταφράσεις ποιημάτων τού Γ. Χ. Ώντεν. Τον Δεκέμβριο του 2012 οι εκδόσεις Ροδακιό εξέδωσαν δύο ελεγειακά ποιήματα του μεγάλου Άγγλου ποιητή σε μια έκδοση αφιερωμένη από τον μεταφραστή «στη σκιά του Βασίλη Διοσκουρίδη», του διανοούμενου, επιμελητή εκδόσεων, μεταφραστή και εκδότη του περιοδικού «Εκηβόλος» και ψυχή μαζί με την Τζούλια Τσιακίρη των εκδόσεων «Το Ροδακιό». Τα δύο εκείνα ποιήματα, το “Πένθιμο μπλουζ” και το “Στη μνήμη του Γ. Μπ. Γέητς”, μαζί με άλλα δέκα αντιπροσωπευτικά της ποιητικής τέχνης του Ώντεν, κυκλοφόρησαν τώρα από τις εκδόσεις Κίχλη.

Auden2

Ο Γ. Χ. Ώντεν γεννήθηκε στο Γιορκ της Αγγλίας το 1907 και σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Εξέδωσε το πρώτο από τα συνολικά δεκαέξι ποιητικά του βιβλία το 1930. Έλαβε μέρος στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο, έζησε στο Βερολίνο του Μεσοπολέμου, ταξίδεψε στην Κίνα και την Ισλανδία και από το 1939 εγκαταστάθηκε μόνιμα στις ΗΠΑ. Πέθανε ωστόσο στην Ευρώπη, στη Βιέννη, το 1973. Θεωρείται ο επιφανέστερος ποιητής της γενιάς του και αναμφίβολα ένας από τους σημαντικότερους του εικοστού αιώνα. Αντιρομαντικός, πολιτικός, στοχαστικός, ερωτικός, με γλώσσα απαλλαγμένη από κάθε επιτήδευση, κοσμοπολίτης, με ηθική πάνω απ’ όλα στόχευση, είναι ένας δημιουργός στου οποίου το έργο εμπεριέχεται, κατακτημένο και χωνεμένο, μεγάλο μέρος της προγενέστερης ποιητικής δημιουργίας και ο οποίος είναι ταυτόχρονα σταθερά προσηλωμένος στη μορφική ποικιλία και απόλυτα μοντέρνος στη θεματική και στη γλώσσα που χρησιμοποιεί.

Μα τι ‘ναι αυτό που το λένε αγάπη;”, ρωτάει σ’ ένα από τα ερωτικά ποιήματα του βιβλίου δημοσιευμένο το 1940, που ακούγεται όμως τόσο σύγχρονο, όσο είναι πάντα η μεγάλη τέχνη. “Μήπως μοιάζει με τούτη την πιτζάμα / Ή με ζαμπόν λαϊκού ξενοδοχείου; / Μυρίζει όπως των Άνδεων το λάμα / Ή έχει το άρωμα μυροδοχείου; / Γεμάτη με αγκάθια σαν το βάτο; / Ή είναι σαν στρώμα πουπουλένιο αφράτο; / Τάχα σκληρή ή μαλακή στην άκρη; / Μα τι ‘ναι αυτό που το λένε αγάπη;”. Στο ελεγειακό «Πένθιμο μπλουζ» θρηνεί για τον θάνατο του αγαπημένου προσώπου ζητώντας την κατασίγαση κάθε ήχου, το σβήσιμο κάθε λάμψης, τον εξοβελισμό κάθε καλού από προσώπου γης, μη βρίσκοντας και μη θέλοντας ίσως να αποδεχθεί καμία παρηγοριά για το μαύρο γεγονός του θανάτου. Αντιθέτως, στο ποίημα «Στη μνήμη του Γ. Μπ. Γέητς», ένα από τα πιο σημαντικά ποιήματα ενός μεγάλου δημιουργού, φαίνεται πως και μετά τον θάνατο κάτι μένει, κάτι επιζεί. Η ποίηση, λέει ο Ώντεν, «επιβιώνει / Είναι κάτι που συμβαίνει, είναι ένα στόμα», συνεχίζει να ζει ανεξάρτητα από τον δημιουργό της, μέσα στα σπλάχνα των ζωντανών, στις ψυχές των αναγνωστών.

Το ποίημα “Η πτώση της Ρώμης” μοιάζει να αφηγείται με πικρό σαρκασμό το τέλος του δυτικού πολιτισμού, όπως, με έναν άλλο τρόπο, το κάνει και το “Προσφυγικό μπλουζ” που θα μπορούσε να είχε γραφτεί μόλις χθες εδώ που ζούμε, γι’ αυτά που ζούμε. Ενώ το τόσο συχνά μεταφρασμένο και σχολιασμένο Musée des Beaux Arts” μιλάει για την ύβρη και την ασημαντότητα του ανθρώπου, για την αγία καθημερινότητα και τον πόνο, που κι αν είναι ίδιος για όλους, ο καθένας τον υφίσταται μόνος. Από όλα τα ποιήματα του Ώντεν που διάλεξε να εντάξει σε αυτή συλλογή ο Ερρίκος Σοφράς αυτό που μένει στο τέλος είναι η κοινότητα της ανθρώπινης κατάστασης, η ανθρωπινότητα που όλοι μοιραζόμαστε. Αυτό το “όπως εγώ κι εσύ” που διαβάζουμε στο πρώτο σονέτο του βιβλίου.

Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος

12195085_628385010637456_5999805173383823054_o

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s