Μη βαδίζεις με τα μάτια δεμένα [Γιώργος Λίλλης]

Γιώργος Λίλλης, Ο άνθρωπος τανκ, Ποιήματα, εκδ Θράκα, 2017

Ξαφνιάζει -με την πρώτη τουλάχιστον διερευνητική ανάγνωση- η τελευταία ποιητική συλλογή του Γιώργου Λίλλη «Ο άνθρωπος τανκ», από τις εκδόσεις Θράκα, τον αναγνώστη που γνωρίζει ήδη το προηγούμενο έργο του ποιητή. Μετά τη «Μικρή διαθήκη», του 2012, και τον «Αρλεκίνο», του 2015, τα καινούρια του ποιήματα μοιάζει να ηχούν εντελώς διαφορετικά, σαν να εκφέρονται από τα οργισμένα και, ταυτόχρονα, απογοητευμένα χείλη ενός εφήβου. Ποιήματα με επαναστατική συχνά ορμή, κοινωνική και πολιτική στόχευση και νεανική απόγνωση, με ανεπιτήδευτους και σκληρά κυριολεκτικούς εκφραστικούς τρόπους, αλλά και με μια ακατέργαστη και αδυσώπητη ειρωνεία, δίνουν στον αναγνώστη -εκ πρώτης όψεως έστω- την εντύπωση ότι βρίσκεται μπροστά σε ένα πρωτόλειο – το μικρό μέγεθος του βιβλίου, δεκαεννέα ποιήματα όλα κι όλα, ενισχύουν την εσφαλμένη προφανώς αυτή εικόνα.

Το πρώτο πρώτο ποίημα της συλλογής, το οποίο αναφέρεται στα τεσσαρακοστά γενέθλια του ποιητή, θα ήταν αρκετό από μόνο του, ίσως, για να αναιρέσει την αντίθετη στα πραγματικά δεδομένα εντύπωση: «Βρίσκομαι στη γη δεκαπέντε χιλιάδες μέρες / κι ακόμα να προσαρμοστώ». Και πάλι όμως, ο τόνος της φωνής και το βάθος της απόγνωσης ηχούν εφηβικά – όπως, σε μεγάλο βαθμό, και τα υπόλοιπα ποιήματα του βιβλίου. Δύο ερμηνείες μπορώ να σκεφτώ. Είτε ο ποιητής, αντιμέτωπος όπως όλοι μας με την ήδη πολύχρονη και βαθιά κρίση της κοινωνίας μας, αισθάνεται αδυναμία να την κατανοήσει και να αντιδράσει σε αυτήν, σαν έφηβος, κατά κάποιον τρόπο, που μόλις γνωρίζει τον κόσμο και πέφτει από οδυνηρό ξάφνιασμα σε οδυνηρό ξάφνιασμα: «στέκω αμήχανος / χωρίς πια να ξέρω / ναι, χωρίς πια να ξέρω», όπως αναφέρει σε ένα από τα ποιήματα της συλλογής. Είτε, ίσως, πρόκειται για ένα πεποιημένο πρωτόλειο, ένα έργο δηλαδή στο οποίο ο ποιητής δανείζεται τη φωνή του άπειρου αιφνιδιασμένου από την πραγματικότητα νέου, προκειμένου να εκφράσει εναργέστερα το ίδιο οδυνηρό ξάφνιασμα: «δε θα σου χαριστώ κόσμε / όσο και να με περνάς για αφελή».

lillis-giorgos-xioni-3

Ενδίδω στον πειρασμό να αντιγράψω μια σύντομη, ελπίζω, παράγραφο από τον «Δόκτορα Φάουστους» του Τόμας Μαν, τον οποίο έτυχε να διαβάζω τον ίδιο καιρό με τον «Άνθρωπο τανκ» του Γιώργου Λίλλη, γιατί, νομίζω, περιγράφει ένα παράλληλο και διαφωτιστικό, μουσικό βέβαια αυτό, δημιούργημα: «Υπάρχουν εκεί, στην πιο αναπτυγμένη μουσική βαθμίδα, σε ένα υπόβαθρο ακραίων εντάσεων, “κοινοτοπίες” – φυσικά όχι με τη συναισθηματική έννοια ή με το νόημα εντυπωσιακής κολακείας του κοινού, αλλά κοινοτοπίες με το νόημα ενός τεχνικού πρωτογονισμού, δηλαδή αφέλειες ή ψευδοαφέλειες, τις οποίες ο μάστορας Κρέτσμαρ τις άφηνε να περάσουν κρυφογελώντας: επειδή βέβαια τις κατανοούσε όχι ως αφέλειες πρώτου βαθμού, αν μου επιτρέπεται η έκφραση, αλλά ως κάτι πέραν του νεανικού και τετριμμένου, ως παρατολμίες με μεταμφίεση πρωτολείου».

Το ποίημα που δίνει τον τίτλο του στο βιβλίο αναφέρεται στον Κινέζο πολίτη, ο οποίος στις 5 Ιουνίου του 1989 στάθηκε μπροστά στα τανκς του κινεζικού καθεστώτος στην πλατεία Τιεν Αν Μεν εμποδίζοντάς τα να προχωρήσουν. Ο ποιητής μάς καλεί να γίνουμε αυτός ο Άνθρωπος-τανκ. Να σταθούμε με γενναιότητα και αποφασιστικότητα απέναντι στα τανκς και να τα νικήσουμε: να κερδίσουμε το στοίχημα και να αντέξουμε αντιμέτωποι με τα «φασιστόμουτρα», όπως κατονομάζει τους εχθρούς σε ένα άλλο οργισμένο ποίημα. Όπως έκανε ο ίδιος, καθώς διαβάζουμε στο τελευταίο ποίημα της συλλογής, όταν άντεξε την ποινή φυλάκισης των δύο ετών που του επιβλήθηκε για άρνηση της στρατιωτικής θητείας, από τις 19 Ιουλίου 1993 έως τις 4 Ιουνίου του 1995. Μόνος.

history_tanks_tiananmen_square_desktop_990x654_wallpaper-356075

Σε άλλα ποιήματα της συλλογής υπερισχύει η ωριμότερη στάση της ειρωνείας, με έναν τρόπο που φέρνει στον νου ανάλογους τονισμούς της φωνής του Μανόλη Αναγνωστάκη: «μη μας απογοητεύσεις με τυχόν φιλοσοφίες / περί ελευθερίας του ατόμου, ηθικής και συνείδησης / γίνε καλός Πολίτης!». Συνολικά ο Γιώργος Λίλλης μοιάζει, μες στην οργή και την απόγνωση της εποχής, να αποποιείται κατά κάποιον τρόπο ή να μην μπορεί πια να συνεχίσει την ποιητική γραφή των δύο προηγούμενων συλλογών του: «σαν πούπουλο τώρα αιωρείται / η αλλοτινή μου ομορφιά / αιφνίδια και συναρπαστική / όπως συμβαίνει συχνά / με λευκοφόρους αγγελιαφόρους / σε κήπο γεμάτο τριανταφυλλιές». Ο ποιητής αρνείται πια να βαδίζει με τα μάτια δεμένα (στίχος από τα «Όρια του λαβύρινθου», τη συλλογή του 2008 με την οποία περισσότερο συγγενεύει, έχω την εντύπωση, «Ο άνθρωπος τανκ»). Το σονέτο που καλείται πλέον να γράψει ο ποιητής θα μιλάει «για λεκέδες και ραγισματιές / για τρελάδικα και ανάποδους σταυρούς / για ράμματα στο κεφάλι / και ακρωτηριασμένες κλειτορίδες/ για νεκροτομεία και άδεια βλέμματα». Μένει να δούμε ποια από τις φωνές που κλείνει μέσα του ο Γιώργος Λίλλης θα υπερισχύσει.

Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος

18893069_1311027489017656_2967108120935267773_n

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s